تمایز دیدگاه تعمیدی از سنت پروتستان

---

مقدمه

اصل بنیادین « فقط کتاب مقدس Sola Scriptura » نقطه اشتراک تقریبا همه ­ی شاخه ­های الهیات پروتستان است. این آموزه، کتاب مقدس را به عنوان تنها مرجع نهایی و بدون خطا برای ایمان و عمل مسیحی معرفی می­کند. علاوه بر آن، کلیسا را از وابستگی به سنت­های انسانی می­ رهاند.[1] باوجود این اتفاق نظر، تاریخ کلیسا نشان داده است که کاربرد یا همان نحوه­ اجرای این اصل همواره یکسان نبوده است. پروتستان­های تاریخی و تعمید­ی­ها، هر دو به این اصل محوری پایبند هستند، پس دلیل تفاوت­های عمیق عملی آن­ها در چیست؟

این مقاله پاسخ می­دهد که این تفاوت، نه در پذیرش اصل حجیت کتاب مقدس، بلکه در روش کاربرد و حوزه اعمال آن است. پروتستانیسم تاریخی این اصل را در چارچوب خرد جمعی کلیسا و اعتراف­نامه­ ها به کار می­بندد و سنت تعمیدی با رویکردی بنیادی­تر، آن را به طور مستقیم بر وجدان فرد ایماندار و ساختار کلیسای محلی اعمال می­کند. در اینجاست که مسیر این دو سنت از یکدیگر متمایز می­شود.

کتاب مقدس به عنوان قالب و معیار الهیات

حجیت کتاب مقدس در الهیات پروتستان فقط یک ادعای نظری نیست بلکه تعیین­ کننده وظیفه و ماهیت خود الهیات است. این کتاب به عنوان « کلام خود خدا»، منبعی است که از طریق آن، خداوند، هدف نهایی خود را که همانا مکشوف ساختن خود به مخلوقاتش است، را به انجام می­رساند.[2] بنابراین، کتاب­های دیگر الهیاتی – تعلیمی در کنار کتاب مقدس به درک مسیحیان کمک می­کند اما کتاب مقدس، تنها منبعی است که منبع عمیق درک الهیاتی و اساسا، تصویر راستین تمام هستی است که الهیات باید آن را تبیین کند.[3] به بیان دیگر، حجیت کتاب مقدس به معنای آن است که این متن، « قالب بیان الهیات» را در اختیار کلیسا قرار می­دهد و هرگونه تلاش الهیاتی باید در چارچوب آن و برای خدمت به آن شکل گیرد.[4]

حجیت کتاب مقدس، اصل مشترک

ریشه وحدت پروتستانیسم در این باور قرار دارد که کتاب مقدس، کلام الهام شده خداوند یا به اصلاح یونانی(Teopneust) به معنی، « تنفس شده توسط خدا یا بازدم خدا»است.[5] این الهام الهی به آن اقتداری ذاتی می­بخشد که از تأیید کلیسا یا هر مرجع انسانی دیگری بی­نیاز است. «بیانیه شیکاگو» که موضع بسیاری از انجیلی­ها از جمله تعمیدی­ها را نمایندگی می­کند، تأکید دارد که کتاب مقدس «مصون از هرگونه خطا یا اشتباه در آموزه ­هایش» است و در تمامی بیانات خود حقیقت را بیان می­کند.[6]

کتاب مقدس برای شناخت راه نجات و زندگی مسیحی کافی تلقی می­شود. ژان کالون، از برجسته­ ترین اصلاح­گران، اعتقاد داشت که اعتبار و صحت کتاب مقدس نه با استدلال­های منطقی، بلکه با «گواه درونی روح القدس» در قلب ایماندار اثبات می­شود.[7] بنابراین، هر دو سنت پروتستان تاریخی و تعمیدی، کتاب مقدس را به عنوان تنها مرجع نهایی برای تعریف « راست­دینی» و زندگی مسیحی پذیرفته اند.[8]

حجیت کتاب مقدس در اندیشه پروتستان به طور مستقیم از منشأ الهی آن سرچشمه می­گیرد. کتاب مقدس، کلامی الهام شده از جانب خداوند تلقی می­شود، کلام خود خدا و مکاشفه او از خویشتن است. [9]از این­رو، کتاب مقدس دارای اقتداری ذاتی و مطلق است و به عنوان معیاری بدون خطا و خطاناپذیر برای تمامی امور ایمان و زندگی، عمل می­کند. این حجیت یا اقتدار نه از سوی کلیسا، بلکه ذاتی خود کتاب است و تمام سنت­ها و شوراهای کلیسایی را داوری می­کند. این اصل، اساس آموزه « فقط کتاب مقدس» را تشکیل می­دهد.[10]

روش تفسیر و کاربرد، نقطه تمایز اصلی

سنت پروتستان تاریخی (اصلاح شده و لوتری) و تعمیدی، با وجود اشتراک در اصل، تفاوت در این پرسش کلیدی دارند که: حجیت کتاب مقدس در عمل چگونه باید تفسیر و اجرا شود. سنت پروتستان تاریخی در کنار اقتدار نهایی کتاب مقدس، جایگاه ویژه برای اعتراف­نامه ­ها و اعتقادنامه­ های تاریخی قائل است. این اسناد به عنوان معیارهای ثانویه و خلاصه­ های معتبر از تعالیم کتاب مقدس عمل می­کنند. این ابزار برای حفظ وحدت آموزه­ ها و محافظت از کلیسا در برابر بدعت­ها هستند.  در این نگاه تفسیر فردی باید همیشه در چارچوب سنت تفسیری کلیسا و اعترافی کلیسا سنجیده شود.[11]

در مقابل، سنت تعمیدی این اصل را به نتایج منسجم ­تری می­رساند که در آن آموزه «آزادی وجدان فردی در برابر خدا»[12] تبلور می­یابد. این دیدگاه معتقد است که هر ایماندار، با هدایت مستقیم روح القدس، قادر است کتاب مقدس را بخواند و توانایی درک را برای خود دارد. فرقه تعمیدی به طور بنیادینی بر این اصل باور دارد که « کلیسا فقط از مقدسین یعنی ایماندارانی که به مسیحیت عمل می­کنند تشکیل شده است».[13] بنابراین اقتدار نهایی برای تفسیر کلام نیز با خود ایماندار است واعتراف­نامه­ ها، اقتدار الزام آوری بر وجدان فرد یا کلیسای محلی ندارند.

پیامدهای عملی در کلیساشناسی

این تمایز نظری، پیامدهای عملی گسترده­ای در درک ماهیت و عملکرد کلیسا به همراه دارد. نخستین و بارزترین تفاوت در موضوع تعمید است. پروتستانیسم تاریخی بنا بر الهیات عهد در دوران پدران ایمان، به تعمید نوزادان به عنوان نشانه ورود به جامعه عهد باور دارد. اما تعمیدی­ها با تمرکز بر دستورات عهدجدید، تنها تعمید ایمانداران را می­پذیرند. تعمیدی­­ها بر این باورند که کلیسا تنها ازایماندارانی که بر اساس تولد تازه اعتراف به ایمان داشته اند تشکیل شده و تعمید یک شهادت آگاهانه از ایمان شخصی آنها است. هم­چنین این رویکرد متفاوت، ساختار کلیسا را نیز شکلی متفاوت می­دهد. بسیاری از پروتستان­ها ساختار شورایی یا اسقفی را می­پذیرند و هم­کاری نزدیک دولت و کلیسا را باور دارند، اما در مقابل تعمیدی­ها تأکید بر صلاحیت فردی، مدل استقلال کلیسای محلی و جدایی کامل کلیسا از حکومت را دارند. [14]

نتیجه­ گیری

اگر چه هر دو سنت پروتستان تاریخی و تعمیدی بر اصل بنیادین Sola Scriptura استوار هستند، اما تفاوت عمیق آن­ها این موضوع را نشان می­دهد که یک اصل مشترک می­تواند کاربردها و نحوه­ی اجرای متفاوتی داشته باشد. پروتستانیسم تاریخی حجیت کتاب مقدس را در چارچوب خرد جمعی کلیسا به اجرا در می­ آورد، در حالی­که سنت تعمیدی با اولویت دادن به صلاحیت روح یا همان آزادی وجدان فردی، آن را به شکلی مستقیم­تر و بنیادین­تر به کار می­بندد. این تفاوت در کاربرد، خود را در اعمالی متمایز مانند تعمید، استقلال کلیسای محلی و رابطه با دولت نشان می­دهد. بنابراین، بررسی این دو سنت و نحوه برخورد آن­ها در باب اقتدار کتاب مقدس به ما می آموزد که در الهیات عملی، پرسش کلیدی تنها این نیست که، آیا کتاب مقدس مرجع نهایی است؟ بلکه این است که حجیت آن چگونه و توسط چه کسی اعمال می­شود.

نویسنده: مریم مانیان

---

[1] شورای بین‌المللی خطاناپذیری کتاب مقدس، «بیانیه شیکاگو درباره خطاناپذیری کتاب مقدس»، خدمات لیگونیر، بیانیه 1. ۲۰۱۹، https://fa.ligonier.org/resources/articles/chicago-statement-on-biblical-inerrancy/ (آخرین بازدید 12 نوامبر ۲۰۲5).

[2] دنیل ال. کین و دیگران، منصور خواجه­پور، الهیاتی برای کلیسا، نسخه ویرایش شده، نسخه الکترونیکی، بی­تا، 2.

[3] همان، 3.

[4] همان، 5.

[5] آر. سی. اسپرول، انتشارات نور جهان، مقدمه‌ای بر شناخت کتاب مقدس، انتشارات نور جهان، ۲۰۰۷، 26.

[6] شورای بین‌المللی خطاناپذیری کتاب مقدس، «بیانیه شیکاگو درباره خطاناپذیری کتاب مقدس»، خدمات لیگونیر، بیانیه 2.

[7] ژان کالون، مسعود حسن‌زاده، متون برگزیده از کتاب مبادی دین مسیحیت، ویرایش دوم، نسخه الکترونیکی، ۲۰۱۸، ۴۸.

[8] ویلیام هوردرن، طاطه‌وس میکائیلیان، راهنمای الهیات پروتستان، انتشارات نور جهان، بی‌تا، 6.

[9] آر. سی. اسپرول، ۲۰۰۷، 26.

[10]ژان کالون، ۲۰۱۸، ۴۸.

[11] برنارد رام، آرمان رشدی، علم تفسیر کتاب مقدس در مذهب پروتستان، شورای کلیساهای جماعت ربانی، بی‌تا، 3

[12] Soul Competency

[13] ویلیام هوردرن، طاطه‌وس میکائیلیان، راهنمای الهیات پروتستان، انتشارات نور جهان، بی‌تا، ۱7.

[14] همان، ۱7.

---

منابع

اسپرول، آر. سی. مقدمه‌ای بر شناخت کتاب مقدس. انتشارات نور جهان. ۲۰۰۷.

ای کین، دنیل ال. منصور خواجه­ پور. الاهیاتی برای کلیسا، نسخه ویرایش شده. نسخه الکترونیکی. بی­تا

رام، برنارد. آرمان رشدی. علم تفسیر کتاب مقدس در مذهب پروتستان. شورای کلیساهای جماعت ربانی. بی‌تا.

شورای بین‌المللی خطاناپذیری کتاب مقدس. «بیانیه شیکاگو درباره خطاناپذیری کتاب مقدس». خدمات لیگونیر. ۲۰۱۹. https://fa.ligonier.org/resources/articles/chicago-statement-on-biblical-inerrancy/. (آخرین بازدید 12 نوامبر ۲۰۲5).

کالون، ژان. مسعود حسن ­زاده. متون برگزیده از کتاب مبادی دین مسیحیت. ویرایش دوم. نسخه الکترونیکی. ۲۰۱۸.

مک‌گراث، آلیستر. ا.ساوار. الهیات. نشر ادیان. ۱۳۹۵.

هوردرن، ویلیام. راهنمای الهیات پروتستان.