طومارهای دریای مرده شاهد تاریخی بر اعتبار عهد عتیق

---

مقدمه

طومارهای دریای مرده یکی از و شاید مهمترین اکتشافات باستان ‌شناسی قرن بیستم هستند که بینشی بی ‌نظیر در مورد متون عهد عتیق ارائه میدهند. این طومارها که در اواخر دهه ۱۹۴۰ در غارهای قُمران در نزدیکی دریای مرده کشف شدند، شامل صدها نسخه خطی نوشته شده بر روی پوست و پاپیروس هستند که قدمت قبل از میلادی مسیح دارند و با آنچه ما امروز به عنوان کتاب مقدس در دست داریم مغایرتی ندارند که هیچ بلکه آن را تایید نیز مینماید. من در این مقاله به طومارهای دریای مرده خواهم پرداخت، چه بودن آنها، محتوا و قدمت آنها و اهمیت آنها در تایید عهد عتیق کتاب مقدس مسیحیان.

پیش ‌زمینه تاریخی

طومارهای دریا مرده چه هستند؟ و چگونه کشف شدند؟

در اواخر دهه ۱۹۴۰، یکی از مهمترین اکتشافات باستان ‌شناسی قرن بیستم در منطقه‌ای خشک و دورافتاده در غرب دریای مرده، نزدیک شهر اریحا، انجام شد. چند چوپان بادیه ‌نشین، در جستجوی بز گمشده‌ای، به غاری در صخره های قُمران رسیدند. وقتی سنگی را از دهانه آن به پایین پرتاب کردند، صدای شکستن سفال را شنیدند. کنجکاوانه به داخل غار رفتند و کوزه‌هایی حاوی طومارهایی با متون باستانی پیدا کردند. این نوشته‌ ها بعدها به عنوان طومارهای دریای مرده یا بحرالمیت شناخته شدند.

چوپانها برخی از طومارها را برای فروش به اورشلیم بردند و برخی دیگر به دست اسقف مار آتاناسیوس، رئیس صومعه سنت مارک، افتادند. در همان زمان، الیزر سوکنیک، باستان ‌شناس دانشگاه عبری، چندین طومارهای دیگر را خریداری کرد و به اهمیت عظیم آنها پی برد. اندکی پس از آن، نسخه‌ های خطی توسط محققان آمریکایی، از جمله پروفسور ویلیام آلبرایت، بررسی شدند که تشخیص دادند یکی از طومارها نسخه‌ای بسیار قدیمی از کتاب اشعیا است که قدمت آن به حدود قرن اول قبل از میلاد مسیح میرسد. و به این شکل، طومارهای قُمران به عنوان قدیمیترین نسخه ‌های خطی باقیمانده از متون عهد عتیق، با ارزش تاریخی و مذهبی بسیار ارزشمند، شناخته شدند.[1]

محتوای طومارها

طومارهای دریای مرده در یازده غار در منطقه قُمران، کشف شدند. این مجموعه شامل صدها طومار پوستی و پاپیروس، و همچنین یک طومار مسی منحصر به فرد است که قدمت آن به پایان دوره معبد دوم، تقریباً بین ۲۰۰ سال قبل از میلاد و 7۰ میلادی میرسد. تا به امروز، بیش از ۸۰۰ نسخه خطی شناسایی شده است که عمدتاً به زبانهای عبری و آرامی و تعداد کمی به زبان یونانی نوشته شده‌اند. در میان این متون، تقریباً تمام کتابهای عهد عتیق، به استثنای کتاب استر، به صورت کامل یا ناقص وجود دارد. برخی از مهمترین آنها عبارتند از کتاب اشعیا، مزامیر، کتاب تثنیه و کتاب دانیال. وجود نسخه‌ های متعدد از یک کتاب نشان میدهد که متن کتاب مقدس در آن زمان هنوز استاندارد نشده بود و با اینحال مقایسه بین این نسخه‌ های خطی و متون ماسورتی بعدی، انتقال دقیق متون عبری را در طول قرنها تایید میکند.

علاوه بر متون کتاب مقدسی، طومارها حاوی تعداد زیادی نوشته مذهبی و تفسیری هستند که بخشی از متون رسمی کتاب مقدس نیستند. برخی از آنها آثار آخرالزمانی مانند کتاب خنوخ، طوبیت و حکمت سیراخ هستند که قبلاً فقط به زبان یونانی یا سریانی شناخته شده بودند. علاوه بر این، متون فرقه ‌ای در بین طومارها وجود دارد که احتمالاً متعلق به جامعه قُمران بوده‌ا‌ند، مانند «قانون جامعه و جنگ بین پسران نور و تاریکی» که قوانین آیینی، تقویم مورد استفاده و الهیات آنها را توصیف میکنند. گروه دیگری از نوشته‌ها شامل دعاها، سرودها و متون مذهبی است که منعکس کننده تقوای عرفانی و فرشته محور یا به نام فرشته ها هستند. همچنین نوشته ‌های طالع بینی و نبوی، از جمله متونی در مورد تاثیر اجرام آسمانی بر سرنوشت انسان و طومارهایی که از گنجهای پنهان یاد میکنند، در بین طومار وجود دارند.[2]

قدمت و منشا طومارها

همچنان که قبلا گفتم، تحقیقات روی طومارهای دریای مرده نشان میدهد که این متون در بازه زمانی بین قرن سوم پیش از میلاد و حدود ۷۰ میلادی نوشته شده‌اند. اولین روش برای تعیین قدمت آنها، پالئوگرافی، یعنی مطالعه سبک و شکل نوشتار بود. محققان با مقایسه آنها با سایر متون باستانی، توانستند یک بازه زمانی تقریبی را تخمین بزنند. این نتایج بعداً توسط یافته‌ های باستان ‌شناسی و روشهای علمی مانند تاریخ ‌گذاری کربن ۱۴ و طیف ‌سنجی جرمی شتاب ‌دهنده پیشرفته تر (AMS) تأیید شد. این آزمایشها نشان داد که بیشتر نسخه ‌های خطی قبل از تولد مسیح نوشته شده‌اند، در حالی که تنها تعداد کمی از آنها مربوط به قرن اول میلادی هستند. در مورد منشأ طومارها، نظریه علمی غالب این است که آنها متعلق به یک جامعه مذهبی در قُمران بوده‌ا‌ند که اکثر محققان آنها را «اسنیها» مینامند. شباهتهای بین محتوای طومارها و توصیفات تاریخی اسنیها، مانند مالکیت اشتراکی، سبک زندگی زاهدانه و موقعیت جغرافیایی آنها در نزدیکی دریای مرده، این فرضیه را تا حدود زیادی تایید میکند. اگرچه برخی از محققان این نظریه را زیر سوال برده‌اند، اما هنوز هم محتمل ترین و مستدل ‌ترین توضیح برای منشأ طومارهای دریای مرده محسوب میشود.[3]

اهمیت طومارهای دریای کرده

پیش از کشف طومارهای دریای مرده، قدیمی ترین نسخه خطی عبری کتاب مقدس مربوط به قرن دهم میلادی بود. با این حال، با کشف یک نسخه خطی کامل از اشعیا مربوط به حدودا 125 پیش از میلاد در بین طومارها، دقت باورنکردنی انتقال متن در نسخه جدیدتر آشکار شد. مقایسه بین این نسخه خطی و متن ماسورتی که حدود هزار سال بعد نوشته شده است، نشان میدهد که تفاوتها بسیار جزئی هستند و عمدتاً مربوط به املا یا تلفظ هستند. محققان تخمین میزنند که بیش از ۹۵ درصد متون اشعیای دریای مرده و نسخه ماسورتی یکسان هستند. این شباهت، دقت فوق‌العاده‌ای را که یهودیان در حفظ و کپی کردن نوشته‌ های مقدس خود به کار میبردند، نشان میدهد. دارد.[4]

کاتبان متون مقدس را روی پوست یا الیاف گیاهی مینوشتند و این نسخه‌های خطی اصلی (دست ‌نوشته‌ها) به دلیل عدم ماندگاری در طول زمان، کپی میشدند. کاتبان کاملاً از اهمیت متن آگاه بودند و هر نسخه را با نهایت دقت و بدون کوچکترین تغییری کپی میکردند. حروف و کلمات برای اطمینان از دقت شمارش میشدند. طومارهای دریای مرده نمونه بارزی از این دقت هستند: نسخه‌های خطی قبل از مسیح تقریباً با نسخه‌های خطی هزار سال بعد یکسان هستند. یوسفوس تاریخ نگار بزرگ یهودی تأکید میکند که «ما به دقیق بودن این کتب که از قوم خود ما به ما رسیده است. کاملا اطمینان داریم این اطمینان را ما بدین طریق بدست آورده ایم که در طول دورانهای مختلف تاریخی هیچ کس تاکنون جرات نکرده است که چیزی بدانها اضافه کند و یا مطلبی را از آنها کم کرده و تغییری در آنها بوجود آورد؛ بلکه برای تمام یهودیان بدیهی است که این کتب… الهی و مقدس می باشند»[5].

در نتیجه آیا طومارهای دریای مرده میتوانند شواهدی قوی برای اصالت عهد عتیق باشند؟

طومارهای دریای مرده شواهد محکمی برای صحت عهد عتیق ارائه میدهند. این طومارها که در اواخر دهه ۱۹۴۰ در غارهای قُمران کشف شدند، تقریباً شامل تمام کتابهای عهد عتیق هستند که قدمت برخی از آنها به قرن سوم پیش از میلاد مسیح برمیگردد. مقایسه بین نسخه‌ های خطی باستانی و متون ماسورتی هزار سال بعد نشان میدهد که بیش از ۹۵ درصد از متن بدون تغییر حفظ شده است و تفاوتهای جزئی محدود به املا یا تلفظ است. دقت و وسواس کاتبان در کپی برداری و در شمارش حروف و کلمات و تعهد قوی آنها به حفظ متن، تلاش مستمر برای اطمینان از صحت متن کتاب مقدس را نشان میدهد. علاوه بر این، تاریخ ‌گذاری علمی با استفاده از کربن ۱۴ و تجزیه و تحلیلهای پالئوگرافی، قدمت آنها را تأیید میکند. بنابراین، طومارهای دریای مرده نه تنها به عنوان قدیمیترین نسخه‌ های باقی مانده از کتاب مقدس عبری یاد میشوند، بلکه تضمین میکنند که عهد عتیق با دقت بالا و بدون تحریف منتقل شده است.

نویسنده: کسرا سعادت

---

[1] جان الدر، سهیل آذری، باستان شناسی کتاب مقدس، انتشارات نور جهان، بی تا، ص 90- 91

[2] گزا ورمش، سعید کریم پور، متن کامل طومارهای بحرالمیت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران 1399، ص 69- 75

[3] همان، ص 77- 79

[4] جاش مک داول، آرمان رشدی، شواهد مسیحیت و رای دادگاه، جلد اول، انتشارات ایلام لندن 2016، ص 149- 150

[5] جان کراس. آنچه انبیا گفته اند. سازمان بذر خوب 2016.

---

منابع

الدر، جان. آذری، سهیل. باستان شناسی کتاب مقدس. انتشارات نور جهان، بی تا.

ورمش، گزا. کریم پور، سعید. متن کامل طومارهای بحرالمیت. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران 1399.

مک داول، جاش. رشدی، آرمان. شواهد مسسیحت و رای دادگاه، جلد اول. انتشارات ایلام لندن 2016.

کراس، جان. آنچه انبیا گفته اند. سازمان بذر خوب 2016.